अंकाई किल्ला
शिखरावर मोठ्या मराठा डोंगराच्या किनाऱ्या सह अंकाईचा किल्ला सतमाला रेंज
डोंगरावर सापडतो. हे महाराष्ट्र, महाराष्ट्रातील नाशिक जिल्ह्यातील
येवला तालुक्यात आहे. हे मनमाड जवळ आहे. अंकाई किल्ला आणि तंकाई किल्ला लगतच्या
डोंगरावर दोन किल्ले आहेत.
इतिहास
गडावरील ब्राह्मणी (हिंदु) लेणी आणि किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेल्या जैन
लेण्यांमध्ये असे दिसते की अंकाई सुमारे १००० वर्षांपूर्वी बांधली गेली होती.
हा किल्ला देवगिरीच्या यादव यांनी बांधला होता.
शाहजहांचा सेनापती खान खानन यांच्या नेतृत्वात मोगलांनी किल्ल्याच्या सरदाराला
लाच देऊन १६३५ मध्ये हा किल्ला ताब्यात घेतला. १६६५ The मध्ये थेव्हनोटने या किल्ल्यांचा उल्लेख सूरत आणि औरंगाबाद दरम्यानच्या स्टेज
म्हणून केला आहे. अंकाईला शेवटी निगमने मुघल येथून पकडले. त्यानंतर १७५२ मध्ये
भालकीच्या तहानंतर हा किल्ला मराठा साम्राज्याच्या ताब्यात आला.
शेवटी, १८१८ मध्ये ते ब्रिटीशांनी ताब्यात घेतले.
वैशिष्ट्ये
तंकाई किल्ल्याच्या पायथ्याजवळ असलेल्या प्राचीन बौद्ध लेण्यांकडे पायऱ्या
चढण्यापासून उड्डाण करते. भिंतीवरील सुंदर शिल्पे, खांब व छतावर कोरीव काम, गॅलरी असलेली दुहेरी गुहा, गुहेतील एक मंदिर पाहण्यासारखे आहे आणि फोटोग्राफी उत्साही व्यक्तींसाठी वरदान
आहे. नियमित पायर्यांमुळे बरीच तटबंदीचे प्रवेशद्वार, काही शिल्पे असलेल्या लेण्या आणि शेवटी घुमट इमारत ज्या ठिकाणी आहे तेथे वरती
जाते. वरच्या बाजूला गुहा, पाण्याच्या टाक्या, किल्ल्याच्या शेवटी एक मोठा तलाव, दर्गा इत्यादींचा एक कमानदार बाण दिसू शकतो. शिखराच्या खाली असलेली एक विशाल
गुहा आता आश्रम आहे. विंध्य पर्वतांच्या पहिल्या क्रॉसिंगचे श्रेय. तटबंदी आणि
प्रवेशद्वार अजूनही चांगल्या स्थितीत आहेत. वरुन, सभोवतालचे एक सुंदर दृश्य, हडबी ची शेंडी, गोरक्षनाथ, टंकई किल्ला आणि चांदवद या नावाचे
एक शिखर आहे.
द्वारा नियंत्रित
अहमदनगर (१५२१-१५९४)
मराठा साम्राज्य (१७३९-१८१८)
युनायटेड किंगडम
ईस्ट इंडिया कंपनी (१८१८-१८५७)
ब्रिटिश राज (१८५७-१९४७ )
भारत (१९४७-आजपर्यंत)
परिवहन सुविधा
सर्वात जवळचे शहर मनमाड जे नाशिकपासून ९७ कि.मी. अंतरावर आहे. किल्ल्याचे
मूळ गाव अंकाई हे मनमाडपासून १० कि.मी. अंतरावर आहे. नाशिकहून अंकैईला जाण्यासाठी
तीन मार्ग आहेत, सर्वात लहान आणि सर्वात सुरक्षित
आहे मनमाड मार्गे, इतर दोन विंचूर-लासलगाव-पाटोदा (85 किमी) व येवला (108 किमी) मार्गे.
स्टे सुविधा
मनमाड येथे चांगली हॉटेल्स आहेत, महामार्गावरील छोट्या हॉटेलमध्ये
आता चहा आणि स्नॅक्सही उपलब्ध आहेत. अंकैई रेल्वे स्टेशन हे गाव जवळच आहे.
जवळपासची ठिकाणे
जैन लेण्या - किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेल्या दोन गुहांमध्ये दोन
गुंफाळलेल्या लेणी आहेत. खालच्या कथेवर दोन गुहा आहेत, त्यापैकी कोणत्याही मूर्ती नाहीत. वरच्या कथेवर, पाच गुहा असून त्यामध्ये महावीर मूर्ती चांगल्या स्थितीत आहेत. तोडफोड
टाळण्यासाठी रात्रीच्या वेळी ते लॉक आणि की द्वारे सुरक्षित केले जातात.
लेण्यांच्या प्रवेशद्वाराजवळ रॉक कट पिण्याच्या पाण्याचे टाके आहेत. मुख्य गुहेत
यक्ष, इंद्राणी, कमळ आणि भगवान महावीर यांचे कोरीव
काम आहे. तिसर्या गुहेत किचाका आणि अंबिकाच्या मूर्ती आहेत. मेन गेट - मुख्य गेट
टेकडीच्या दक्षिणेस स्थित आहे, ज्यात लाकडी लाकडी संरक्षित केलेली
वैशिष्ट्य आहे. मनमाड गेट - हा दरवाजा मनमाड शहरासमोरील कोलच्या उत्तरेकडे आहे.
ब्राह्मणी (हिंदू) लेणी - अनाकाई किल्ल्याच्या वरच्या पठाराच्या प्रवेशद्वाराच्या
प्रवेशद्वाराजवळ या लेण्या आहेत. ते भग्नावस्थेत आहेत, पण जय आणि विजय यांच्या मूर्ती खडकात कोरलेल्या आहेत आणि शिविंग अजूनही दिसू
शकतात.
रॉक कट स्टेप्स किल्ल्याच्या सर्वात वरच्या पठारावर जाण्यासाठी रॉक कट स्टेप्स
आणि चार दरवाजे ज्यातून जाणे आवश्यक आहे. वाड्याचा आणि काशी तलावाच्या पठाराच्या
पश्चिमेला किना्यावर जर्जर अवस्थेत एक मोठा राजवाडा आहे. राजवाड्याच्या फक्त भिंती
शिल्लक आहेत. वाड्यात एकच दर्गा खोली आहे. राजवाड्याच्या वाटेवर असलेल्या रॉक कट
टाकीपैकी एक काशी तलाव आहे, त्या तुळशीच्या मध्यभागी खडकात
कोरलेली पवित्र तुळशी आहे.
किल्ल्याचा प्रकार
किल्ल्याची श्रेणी
टेकडी किल्ला
अजिंठा सतमल हिल रेंजचा भाग
किल्ल्याची उंची
3170 फूट.
