अंजनवेल
स्थान तपशील
गोपाळगड किल्ला / अंजनवेल किल्ला (मराठी: अंजनवेल चा किल्ला / ४१०११५) हा महाराष्ट्रातील रत्नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूणपासून 51 कि.मी. अंतरावर एक किल्ला आहे. हा किल्ला रत्नागिरी जिल्ह्यातील एक
महत्त्वाचा किल्ला आहे. चिपळूणजवळील गाविलगड आणि मध्ययुगीन काळातील व्यस्त मार्ग
असलेल्या दाभोल बंदरापर्यंत वशिष्ठ नदीच्या काठावर व्यापार मार्गाचे रक्षण
करण्यासाठी हा किल्ला एक प्रमुख व कमांडिंग पॉईंटवर आहे. हा किल्ला समुद्राजवळील
डोंगरावर आहे.
इतिहास
या किल्ल्याच्या बांधकाम कालावधीविषयी कोणतेही पुरावे माहित नाही. हा किल्ला
शिवाजी राजाने विजापूरच्या मोहम्मद आदिल शाहकडून १६६० मध्ये धाबोल खाडी
जिंकण्याच्या वेळी ताब्यात घेतला होता. नंतर डॉकयार्ड / जहाज इमारतीच्या गोदी
बांधल्या आणि किल्ल्याचे नाव गोपाळगड ठेवले. पुढे ते १६९९ पासून पुढच्या ४६ वर्षांपर्यंत अबीसिनी जनरल खैर्रियटकनच्या ताब्यात गेले. हे
तुळजी आंग्रे यांनी १७४५ मध्ये जिंकले होते. पेशवे रामजी
महादेव बिवळकर यांनी १७५६ मध्ये हा किल्ला ताब्यात घेतला. १८१८ मध्ये हा किल्ला
कर्नल केनेडीने जिंकला.
वैशिष्ट्ये
या किल्ल्याचे क्षेत्र सुमारे ७ एकर आहे. बहुतेक तटबंदी अद्यापही तशीच आहेत.
गडाच्या दोन्ही बाजुला किल्ल्याभोवती विहीर खोदलेली खंदक आहे. किल्ल्याच्या मुख्य
प्रवेशद्वारापर्यंत वाहने जाऊ शकतात. किल्ल्याला १५ बुरुज आहेत, त्यापैकी बहुतेक आता झाडेंनी झाकून आहेत. या बुरुजावर तोफांचा आधार म्हणून
लेटराईट खडकाचे ठोस पोर्च आहेत या भिंतींवर दगडी शिलालेख होता, पण तो कमी झाला आहे. हा किल्ला तटबंदीच्या भिंती बांधून तीन वेगळ्या रचनेत
विभागलेला आहे
द्वारा नियंत्रित
विजापूर (-१६६०)
मराठा साम्राज्य (१६६०-१६९९)
जंजिरा राज्य (१६९९-१७४५)
मराठा साम्राज्य (१७४५-१८१८) युनायटेड किंगडम
ईस्ट इंडिया कंपनी (१८१८-१८५७)
ब्रिटिश राज (१८५७-१९४७)
भारत (1947-आजपर्यंत)
स्टे सुविधा
गुहागर मध्ये रिसॉर्ट्स उपलब्ध आहेत
जवळपासची ठिकाणे
कोणीही गोपाळगड, हेडवी आणि वेलनेश्वर भेटीची योजना
आखू शकते आणि हेल्वीच्या वाटेवर असलेल्या पाळशेतचे प्राचीन बंदर देखील पाहू शकते.
नंतरची ठिकाणे दक्षिण गुहागरपासून २० अंतरावर आहेत. शहरातील अर्जुन-कृष्णाच्या
मंदिरासह गुहागर समुद्रकिनारा पाहण्यासारखे आहे.
किल्ल्याचा प्रकार
टेकडी किल्ले, समुद्र किल्ला
किल्ल्याची श्रेणी
मलबार समुद्री किनारपट्टीचा एक भाग
किल्ल्याची उंची
300 फूट.
